Na het nieuws van het overlijden van Queen Elizabeth ben ik The Crown gaan kijken op Netflix. Waarschijnlijk was ik niet de enige! Terwijl ik gebiologeerd kijk naar het leven van een koninklijke familie, gaan de radartjes in mijn hoofd draaien. Ik zie interessante raakvlakken met mijn leiderschapsrol als schoolleider en het intrigeert mij welke rol de cultuur van een land/volk heeft op leiderschap.

Als je een leiderschapsrol hebt, dan kan het belangrijk zijn om jouw professionele rol te scheiden van jouw persoonlijke rol.

De zus van Queen Elizabeth, prinses Margaret, is stapeldolverliefd op Peter. In het geheim zien ze elkaar en stelen ze kusjes achter het gordijn. Nee nee, dit gaat nog niet over een raakvlak met leiderschap, ik hoor je het denken… Maar, het koningshuis heeft ZEER strenge regels als het gaat om het huwelijk, omdat ze nauw verbonden is met de kerk, waarbij scheiden een absolute NO GO is. Prinses Margaret vraagt heimelijk om toestemming aan haar zus, Queen Elizabeth, om te mogen trouwen met Peter. Echter, Peter is al eerder getrouwd geweest en inmiddels gescheiden. De regels zijn duidelijk, het huwelijk tussen prinses Margaret en Peter wordt niet toegestaan. Wat er dan gebeurd vind ik fascinerend. Queen Elizabeth is namelijk Queen in haar professionele rol, maar zus in haar persoonlijke rol. Als zus wil ze niets liever dat prinses Margaret gelukkig is, maar als Queen kan en mag ze niet afwijken van de protocollen en regels. Je ziet dat Queen Elizabeth hierdoor innerlijk in tweestrijd is. Hierin zie ik een parallel in mijn rol als schoolleider.

Ik heb vele gesprekken gevoerd met ouders over het Corona beleid op school. Ga maar eens iets ‘verdedigen’ dat je niet zelf hebt opgesteld.

Mijn mening en gevoelens moeten geparkeerd worden.

Het coronabeleid heeft in ons land gezorgd voor grofweg een tweedeling, vóór en tegen. Het staat ons allemaal nog vers in het geheugen. Het heeft tot familie crises geleid en vriendschappen zijn eraan ten onder gegaan. Als school had je geen keuze, er waren richtlijnen waar je aan moest voldoen. Uiteraard leidde dit tot hele onwenselijke situaties, met hybride onderwijs, halve klassen thuis, docenten achter een beeldscherm, leerlingen die uit beeld raakten etc. etc, maar we hadden geen keuze. Menigmaal ging er weer een brief uit naar de ouders met een volgende wijziging en nieuwe richtlijnen. En er waren telkens ouders die het er niet mee eens waren. Wat ik ten diepste begrijp, want onze leerlingen met hun gezinnen zijn een afspiegeling van de samenleving. In mijn rol als schoolleider merkte ik heel sterk dat ik ook een duidelijke mening had en ook gevoelens van boosheid, teleurstelling en onmacht had over de situatie. Maar hier komt het deel waarvan ik besefte dat ik mijn professionele rol moest scheiden van mijn persoonlijke. Ga maar eens een beleid uitleggen/verdedigen dat je niet zelf hebt bedacht, dat vraagt om een professionele houding. In de gesprekken met de ouders heb ik heel duidelijk kunnen uitleggen dat wij als school geen keuze hebben, dat wij het ons niet kunnen veroorloven om een eigen mening en koers uit te zetten, zeker niet als het gaat om de volksgezondheid. Uiteindelijk kon ik alle gesprekken prettig afsluiten, door aan te geven dat wij als persoon ook een eigen mening hebben (welke ik nooit uit de doeken deed), maar dat we ons als organisatie aan de richtlijnen moesten houden. Dit begrepen ouders uiteindelijk wel. Je merkte dat je soms ook gewoon als boksbal of uitlaatklep fungeerde voor ouders, die ook al weken met hun kroost thuis alle ballen hoog probeerden te houden.

Een beleid uitleggen of verdedigen van de overheid ten behoeve van de volksgezondheid, daar heb je geen keuze in. Maar ik heb wel gemerkt dat werken op een school waarin keuzes gemaakt worden die regelrecht indruisen tegen je overtuigingen dat kost energie, vooral als je dat moet verdedigen aan ouders. Ik heb het geluk dat ik nu op een school werkzaam ben met een top team en een mooie visie. Want schoolbeleid uitleggen wat regelrecht tegen je principes in druist, dat is iets wat ik niet kan.

Wat doet de cultuur met jouw vorm van leiderschap?

Onlangs kwam er een tweet van Gert Verbrugghen voorbij, waarbij hij een link deelde naar een website met heel interessant onderzoek naar bedrijfscultuur in (bijna) alle landen in de wereld. Als je bent opgegroeid in Nederland, dan is de manier waarop wij met elkaar omgaan op het werk ‘normaal’, want je bent in deze cultuur opgegroeid. Bij het bekijken van deze website en hun ‘country comparison tool’ gingen mijn gedachten weer alle kanten op. Want in andere landen is een hele andere cultuur ‘normaal’.

Een paar typische landen op een rijtje.

Het idee van cultuur kwam ook tijdens het kijken naar The Crown, ten eerste omdat ik eigenlijk best wel verbaasd was om te zien hoe ver het koninklijk huis af staat van het volk. Er staat een groot hek om het paleis en in het openbaar blijven ze altijd op afstand. Tot er in een aflevering een journalist was die sterke kritiek uitte op deze afstandelijkheid. Sindsdien ontvangen ze ‘het volk’ op het paleis om in contact te komen. Maar wat ik mij besefte was dat er een cultuur verschil was binnen de koninklijke familie t.o.v. het volk. Binnen de paleismuren is er een wereld van eigen regels en formaliteiten, buiten de paleismuren ontwikkelde het volk zich tot een moderne maatschappij met een eigen cultuur. Ik realiseerde mij des te sterker dat de cultuur waarin je opgroeit zo vanzelfsprekend is, dat je je soms ook niet meer realiseert dat het ook anders kan zijn.

Kijkend naar de staafjes valt Nederland enorm op als het gaat om het thema ‘masculinity’. Op de website hofstede-insights.com kan je hier het volgende over lezen:

The Netherlands scores 14 on this dimension and is therefore a Feminine society. In Feminine countries it is important to keep the life/work balance and you make sure that all are included. An effective manager is supportive to his/her people, and decision making is achieved through involvement. Managers strive for consensus and people value equality, solidarity and quality in their working lives. Conflicts are resolved by compromise and negotiation and Dutch are known for their long discussions until consensus has been reached.

Dat verklaart ook de onderstaande afbeelding die Academica University of Applied Sciences deelt op LinkedIn, een voorbeeld van de ‘femininity’ in onze bedrijfscultuur. En in het citaat hierboven komt ook heel duidelijk ons eeuwige poldermodel naar voren :), maar dat terzijde.

En hier gaat het niet om goed of fout, maar meer om besef dat onze cultuur een bepaalt type leider vraagt. Ook de staafjes bij Power Distance vallen op, waar in Rusland en China een grote afstand is tussen de werknemers en de managers/bazen. Ik hoorde het mij zelf nog zeggen onlangs op een teamborrel: “Ik wil graag als schoolleider onderdeel zijn van het team en uiteraard besef ik dat ik wel de verantwoordelijkheid heb om soms moeilijke beslissingen te nemen.” En zie daar weer de tweestrijd waar ik mee begon in mijn blog. Ik wil er graag bij horen, maar soms moet ik afstand kunnen nemen om een zakelijke beslissing te nemen. En dan denk ik, als manager of leidinggevende in Nederland moet je wel echt een enorme empathische antenne hebben, waarbij je ook je eigen gevoel en mening regelmatig moet parkeren. Een ingewikkelde opdracht, voor mij althans.

Wat er gevraagd wordt van een goede leidinggevende staat ongeveer gelijk aan de kwaliteiten van superwoman.

Enfin, wat wil ik hiermee eigenlijk zeggen? Dit is geen onderzoek, dit is geen harde waarheid, het zijn gedachtenspinsels van een lerende schoolleider. Ik kan onze cultuur niet uit ervaring vergelijken met andere landen, maar ik denk dat manager/leidinggevende zijn in Nederland best complex is. Als ik naar alle facetten kijk waaraan we moeten voldoen….ga er maar aan staan. Mijn absolute drijfveer om het vak schoolleider te beoefenen draait om het onderwijs, onderwijs maak je samen en ik verbind mensen graag hierin. Ik wil graag een positieve bijdrage leveren aan goed onderwijs met kansen voor alle leerlingen. En ik vind mijn werk als schoolleider het grootste deel van de tijd heel interessant en bijzonder, maar er zijn ook dagen dat ik het liefst even de deur op slot draai. Al weet ik dat dat geen zin heeft, want dan zit ik alsnog opgesloten met mijn zelfopgelegde hoge eisen….misschien is dat wel de moraal… Leidinggeven doe je ook samen en wees een beetje lief voor jezelf!